Skip to content
Published April 1, 2018

Cyberprzestrzeń przenika wszystko. W niej się komunikujemy, w niej prowadzimy interesy, w niej zdobywamy wiedzę. Stanowi miejsce przedłużenia naszej osobowości, naszych pragnień i aspiracji. I choć powyższe słowa, w pewnym sensie, zdają się przypominać modlitwę, bądź inną deklarację wiary, to trudno jest zakwestionować stwierdzenie, że gdyby w chwili obecnej komunikacja sieciowa przestałaby istnieć całkowicie, ludzkość stanęłaby w obliczu jednego z największych kryzysów w historii. Człowiek nieustannie się zmienia, nieograniczony dostęp do informacji pozwolił mu wejść na nowy szczebel rozwoju. Stało się to jednak kosztem rosnącego uzależnienia się od nośnika wspomnianych informacji. Cywilizacja zaczęła się opierać na funkcjonowaniu dwóch, wzajemnie od siebie zależnych, światów. Wynalazki typu augumented reality czy Oculus Rift w jeszcze większym stopniu przyczynią się do zacierania granic pomiędzy wspomnianymi światami. Na wspomniane zagadnienie wpływu cyberprzestrzeni na zmianę funkcjonowania człowieka, już na samym progu rozwoju internetu, zwracali uwagę pisarze cyberpunkowi. Stało się ono również jednym z kluczowych tematów niezwykłej serii anime z roku 1998 – Serial Experiments Lain.

Serial Experiments Lain (1998)

Lain Iwakura jest zamkniętą w sobie czternastoletnią uczennicą. Jej codzienne życie przebiega pomiędzy szkołą (w której nie ma znajomych), a domem (w którym czekają na nią napastliwa starsza siostra, oziębła matka i ojciec, poświęcający więcej zainteresowania nowinkom technologicznym niż córce). Monotonię jej życia przerywa wiadomość o samobójstwie Chisy Yamody – dziewczyny z jej szkoły. Okazuje się, że jakiś czas po jej śmierci, wielu uczniów otrzymało od niej wiadomość e-mail. Wielu uznało to za czyjś niestosowny żart. Lain postanawia sprawdzić swoje (od dawna nieużywane) konto pocztowe i poprzez nie nawiązuje kontakt z Chisą, która tłumaczy jej, że tak naprawdę nie umarła, a jedynie porzuciła swoją „fizyczną powłokę” i nadal żyje w Wired (odpowiedniku rzeczywistości wirtualnej), gdzie odnalazła Boga. Wydarzenie to staje się punktem zwrotnym w życiu Lain, która coraz bardziej zaczyna pogrążać się w świecie technologii i rzeczywistości wirtualnej, której granica staje się coraz trudniejsza do określenia. W jej życiu i otoczeniu zaczynają dziać się coraz dziwniejsze rzeczy. W sieci ludzie zaczynają spotykać jej alter ego, będące zupełnym przeciwieństwem samotnej, zamkniętej w sobie dziewczyny. Kim tak naprawdę jest Lain?

Składająca się z 14 odcinków (zwanych „warstwami”, z ang. layer) seria anime przedstawia stopniowo, w sposób niekonwencjonalny (w wielu momentach historia przemawia samymi obrazami, lub słowo mówione ograniczone jest do minimum) historię tytułowej bohaterki, próbującej dociec prawdy o sobie. Można wyróżnić kilka wspomnianych „warstw” opowieści, stanowiących główną tematykę fabuły. Pierwszą z nich jest psychologiczny dramat wyalienowanej jednostki, rozpaczliwie poszukującej własnej tożsamości i nie mogącej znaleźć swojego miejsca na świecie. Za drugą warstwę można uznać cyberpunkową intrygę z jej wszystkimi elementami: cyberprzestrzenią, nowoczesnymi technologiami, grupami hakerskimi, nocnymi klubami z rave’ową muzyką, teoriami spiskowymi, korporacjami o niemal nieskończonych możliwościach. Trzecią warstwą, nieodzownie związaną z poprzednimi, jest rozbudowana treść filozoficzna, poruszająca tematykę bytu, świadomości i idei transhumanizmu. Naczelne role odgrywają tutaj jungowska teoria podświadomości zbiorowej i transhumanistyczna myśl, postulująca dalszą ewolucję człowieka poprzez przekroczenie ograniczeń ciała za pomocą technologii.

Niebagatelną rolę w kreowaniu fabuły ma tutaj charakterystyczna oprawa audiowizualna. Nastrój budowany jest w dużej mierze poprzez długie, powolne ujęcia świata wszechobecnych kabli, monotonicznych odgłosów i uproszczone tła, których kolorystyka zdaje się sugerować przenikanie dwóch światów. Obraz jednak wielokrotnie przekształca się w dynamiczne sekwencje, wprowadzające w odbiór wyalienowanego świata głównej bohaterki jeszcze większy niepokój, paranoję i grozę. Podczas oglądania Serial Experiments Lain wielokrotnie czułem się, jakbym odbywał psychodeliczny bad trip, od którego nie sposób się uwolnić. Fabuła anime, choć dąży do pewnego rozwiązania, właściwie niczego ostatecznie nie dopowiada. Przedstawia pewną interpretację, punkty widzenia, których widz nie może być jednak do końca pewien. Dzieło pozostaje otwarte, bez oczywistych odpowiedzi.

Warto również zwrócić uwagę na wiele nawiązań do wydarzeń, teorii spiskowej i twórczości, które autorzy umieścili w anime. Nazwa klubu, który odwiedza główna bohaterka, odwołuje się do tytułu książki Douglasa Rushkoffa Cyberia, w której wnikliwie opisał on formowanie się świaa cyberkultury w ostatnich dekadach XX wieku. W anime znajdują się również nawiązania m.in. do incydentu w Roswell i istnienia grupy MJ-12. Osobnym wątkiem jest fascynacja twórców Serial Experiments Lain sprzętem firmy Apple (o której możecie więcej poczytać tutaj).

Znalezione obrazy dla zapytania serial experiments lain screenshots

Nie jest to produkcja dla każdego. Niezwykła, nie obawiająca się eksperymentów oprawa wystraszy i zniechęci do dalszego oglądania zdecydowaną większość odbiorców. Ciężki, stopniowy sposób opowiadania historii w Serial Experiments Lain wprowadza widza w świat psychodelicznej grozy i wyalienowania, w świat, który ulega przemianie. Jednocześnie anime próbuje znaleźć nieoczywiste odpowiedzi na nieoczywiste pytania. Jest to jedno z najbardziej ambitnych i pokręconych anime i dzieł cyberpunkowych, z jakimi miałem do czynienia. Oglądacie na własną odpowiedzialność. I pamiętajcie:  no matter where you are… everyone is always connected.

Be First to Comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *